|
Kleopatra Wielka (69 p.n.e. - 30 p.n.e.)
Była córka Ptolemeusza XII Auletesa, króla Egiptu i najprawdopodobniej jego żony i siostry Kleopatry V Trifeny, miała liczne rodzeństwo z którego znamy dwóch młodszych braci Ptolemeusza XIII Dionizos i Ptolemeusza XIV, dwie starsze siostry Berenikę IV i Kleopatrę VI i jedną młodszą Arsinoe IV. Urodziła się w 69 roku p.n.e. w Aleksandrii, stolicy państwa samodzielnego, niesłychanie bogatego, lecz także słabego politycznie i militarnie, ulegającego coraz większm wpływów ze strony Rzymu. Rodzina Kleopatry należała do macedońskiego rodu Ptolemeuszy, wywodzących się od jednego z wodzów Aleksandra Macedońskiego Ptolemeusza I Sotera, który po śmierci wielkiego zdobywcy, objął władzę w Egipcie. Ojciec Kleopatry Ptolemeusz XII był słabym i okrutnym władcą, w 58 roku p.n.e. utracił kontrolę nad państwem, przejęła ją jego córka Berenika, która wyszła za mąż za swego kuzyna, lecz wkrótce kazała go udusić, by móc wyjść ponownie za mąż, tym razem za Archelausa. W czasie trzyletnich rządów Bereniki zmarła w niewyjaśnionych okolicznościach Kleopatra VI. W 55 roku p.n.e. Ptolemeusz XII wszczął usilne starania w celu przechwycenia ponownie władzy, głównie licząc na pomoc Pompejusza i nie zawiódł się. Berenika i jej mąż zostali pojmani i skazani na śmierć. Kleoptra VII miała czternaście lat kiedy jej ojciec zasiadł ponownie na tronie Egiptu i była najstarszym jego żyjącym dzieckiem. Wiosną 51 roku p.n.e. Ptolemeusz XII zmarł, a z woli Pompejusza odziedziczyli po nim tron właśnie Kleopatra i jej młodszy brat Ptolemeusz XIII, którego poślubiła, zwyczajem panującym od wieków w rodzinach władców egipskich. Kleopatra miała wtedy siedemnaście lat a jej brat dwanaście. Była młodą, inteligentną kobietą, wszechstronnie wykształconą, mówiła dziewięcioma językami, znała się na medycnie, astronomii, matematyce i literaturze. Między innymi była pierwszym Ptolemeuszem, który potrafił mówić po egipsku. W przeciwieństwie do swego ojca posiadała także wybitny talent polityczny.
Ptolemeuszowi XIII wcale takie rozwiązanie się nie spodobało, opuściła pałac w Aleksandrii i postanowił odzyskać władzę siłą. Jednak Juliusz Cezar obronił się skutecznie, po 6 miesiącach zaciekłych walk zwyciężył. W czasie zmieszek została niestety podpalona wspaniała, wówczas najwieksza na świecie Biblioteka Aleksandryjska, ogromna strata dla całej pźniejszej kultury. Kleopatra powróciła na tron, tym razem u boku następnego brata Ptolemeusza XIV, który wtedy miał około dziecięciu lat. Historię tę znamy dzięki przekazowi Swetoniusza. Cezar z Kleopatrą wybrali się na dwumiesięczną podróż po Nilu. To właśnie wtedy zaszła z nim w ciążę. Urodziła syna którego nazwała Ptolemeuszem XV Cezarionem. Cezar uznał go za swego syna, po czym powróci do Rzymu pozostawiając w Egipcie legiony, które miały w razie potrzeby bronić ustanowionej władzy. Po roku zaprosił Kleopatrę do Rzymu. Jesienią 46 roku p.n.e. Kleopatra, jej syn Cezarion i brat Ptolemeusz XIV przybyli do wiecznego miasta. We wrześniu odbył się wielki triumf. Przez ulice miasta przetoczył się wspaniały orszak, zatykający swym przepychem dech w piersiach nawet tak wybrednej widowni jaką byli Rzymianie. W orszaku niewolników i pobitych szła także siostra Kleopatry Arsinoe, która w sporze o władzę, opowiedziała się po stronie Ptoleleusza XIII. Cezar darował jej wprawdzie życie. Ale jakiś czas później Marek Antoniusz kazał ją zabić. Kleopatra spędziła dwa lata w willi Cezara. Wódz obsypywał ją darami i tytułami. Wystawił jej pomnik w świątyni Wenus Genetrix. Nie podobało się to wszystko ani Rzymianom, ani żonie Cezara Kalpurni, ani senatorom. Szeptano, że chce się ożenić z Egipcjanką, zasiąść na tronie Rzymu jako król i znieść republikę. Zawiązał się spisek i 15 marca 44 roku p.n.e. Cezar został zasztyletowany. Kleopatra w pośpiechu powróciła do Egiptu, wraz z całym dworem. Wkrótce zmarł jej brat Ptolemeusz XIV, najprawdopodobniej otruty z jej polecenia. Władczyni podniosła do rangi współregneta swego syna Prolemeusza XV Cezariona. Śmierć Cezara sprowokowała wojnę domową w Rzymie. Władzę utrzymywał triumwirat złożony z Oktawiana, Marka Antoniusza i Marka Lepidusa. W 42 roku p.n.e. Kleopatra spotkała się w Tarsie z Markiem Antoniuszem. Razem przybyli do Aleksandrii. Królowa oczarowała i jego, zostali kochankami. Ich historię znamy z opisów Plutarcha. Z tego związku urodziły się bliźnięta Kleopatra Selena i Aleksander Helios. W tym czasie Marek Antoniusz powrócił do Rzymu, ożenił się z Oktawią, siostrą Oktawiana, z którą miał dwie córki, obie o imieniu Antonia.
Rzym był oburzony, Antoniusz coraz bardziej nieodpowiedzialny. Razem z Kleopatrą ogłosili się żywymi bogami nową Izydą i nowym Dionizosem. W roku 34 p.n.e. Kleopatra Selena została mianowana królową Cyrenejki i Krety, Aleksander Helios królem Armenii, Ptolememusz Filadelfos królem Syrii, Cezarion dostał tytuł Króla Królów a sama Kleopatra Królowej Królów. W końcu Oktawian przekonał senat do wypowiedzenia Egiptowi wojny. W roku 31 p.n.e. odbyła się fatalna w skutkach bitwa pod Akcjum. Antoniusz zbiegł do Aleksandrii. Oktawian podążał za nim, w roku 30 p.n.e. miasto zostało otoczone przez rzymskie legiony. Ostatnia batalia pod Aleksandią też została przegrana. Antoniusz znowu zbiegł z pola walki. Nie pozostało nic innego jak odebrać sobie życie, przebił się szpadą. Miasto upadło, Oktawian wziął w niewole Kleopatrę i jej dzieci. Wyprawił jednak Antoniuszowi pogrzeb godny wielkiego wodza, był przecież mężem jego siostry i wielkim Rzymianinem. Oktawiam traktował Kleopatrę przyzwoicie, lecz ona wiedziała co ją czeka, nie chciała jak Arsinoe iść zakuta w kajdany za wozem Oktawiana, przez ulice Rzymu. Kazała przynieść sobie kolację i koszyk z figami, w którym były ukryte żmije, napisała list pożegnalny do Oktawiana, z prośbą aby pochowano ją obok Marka Antoniusza i pozwoliła się ukąsić. Kiedy umarła miała 39 lat, był 12 sierpień 30 roku p.n.e.
Ta wspaniała, odważna i pełna życia kobieta inspiruje nadal wielu artystów, malarzy, muzyków, poetów, dramaturgów, powieściopisarzy, projektantów mody, fryzjerów, reżyserów, projektantów biżuterii, a także rzesze zwykłych kobiet, którym odpowiada styl przepychu orientalnego, gorących odcieni, silnych makijaży i upojnych zapachów. Powstało sporo dzieł zatytułowanych "Kleopatra", między innymi Samuel Daniel napisał w 1597 r. tragedię, Pietro Cossa w 1879 r. dramat, Ludwik Hieronim Morstin w 1955 r. sztukę, Domenico Cimarosa w 1790 r. operę, Hektor Berlioz w 1835 r. oratorium. Ale najbardziej znanym utworem jej poświęconym jest "Antoniusz i Kleopatra" Szekspira, napisany około 1606 r. Zainspirowała także kino i telewizję, w 1917 r. powstał film z Tedą Barą w roli głównej, w 1934 r. z Claudette Colbert, a w 1963 r. z Elizabeth Taylor, wszystkie trzy nosiły tytuł "Kleopatra". Ostatnio ukazały się dwie powieści Karen Essex, przetłumaczone na język polski "Kleopatra" i "Królowa".
|
Kleopatra Wielka zwana też Kleopatrą VII Filopator jest jedną z najbardziej znanych kobiet w historii, postacią legendarną, romantyczną a jednocześnie do głębi prawdziwą ze swymi ambicjami, zdeterminowaniem i odwagą. Dzierżyła z sukcesem władzę jednego z największych państw świata antycznego, potrafiła rozkochać i utrzymać przy sobie dwóch najpotężniejszych mężczyzn epoki, Juliusza Cezara i Marka Antoniusza. Spełniła się także jako matka i przywódca religijny swego kraju. Utrzymała tylko dzięki własnej inteligencji i zdolnościom dyplomatycznym niezależność swej ojczyzny od potęgi Rzymu.
Przez pierwsze trzy lata Ptolemeusza XIII reprezentował eunuch Potinus, którego knowania wraz z generałam Achillesem i radcą Teodotusem, doprowadziły do odsunięcia Kleopatry od władzy. W roku 48 p.n.e. została zesłana do Syrii, los jej podzieliła także młodsza siostra Arsinoe. Pompejusz w tym czasie zajęty był wojną domową z Juliuszem Cezarem. Szala zwycięstwa przechyliła się na stronę Cezara. Ptolemeusz, a raczej jego poplecznicy, po batalii pod Farsalą, postarali mu się przypodobać i ofiarować głowę Pompejusza, jednak gest ten wcale zwycięzcy się nie spodobał. W tym czasię spotkał po raz pierwszy Kleopatrę. Postanowił przywrócić dawny porządek i posadzić ją na tronie obok brata. Jak przekonała go ta zdolna władczyni pozostanie tajemnicą. Na ten temat powstało wiele legend, bardziej lub mniej prawdopodobnych. Cezarowi można przypisywać wiele słabości, ale politykiem był wybitnym, rozważnym i dalekowzrocznym. Z kobietami też nie miał zbytnich kłopotów i potrafił doskonale oddzielić przyjemności od obowiązków. Raczej mało prawdopodobne wydaje się aby tak ważny kraj jak Egipt mógł potraktować jako podarek za krótką miłostkę z kobietą którą pierwszy raz widział na oczy.
W roku 37 p.n.e. Rzymowi zagrozili Partowie. Marek Antoniusz w czasie ekspedycji wojennej zaczepił o Egipt, spotkał się ponownie z Kleopatrą i już nie powrócił do Rzymu. Rok później pobrali się. Kleopatra zaszła ponownie w ciążę i urodziła syna Ptolemeusza Filadefosa. Oktawia jednak nie zrezygnowała ze swych roszczeń, postanowiła odzyskać męża bigamistę. Wybrała się po niego do Egiptu. Gdy dotarła do Aten, Antoniusz napisał do niej list i nakazał by tam na niego czekała. Kleopatra jednak go nie puściła, użyła wszystkich możliwych sposobów by nie wyjechał z Egiptu. Oktawia powróciła do Rzymu z niczym.
Kleopatra była ostatnim faraonem Egiptu i ostatnią jego niezależna władczynią. Po niej kraj stał się rzymską prowincją i nigdy już nie odzyskał swej świetności. Oktawian kazał udusić Cezariona, pozostałe dzieci wysłano do Rzymu, zaopiekowała się nimi Oktawia. Kleopatra Selena została żoną króla Mauretanii Juby II, co się stało z pozostałymi nie wiadomo.
|